گورانیی هۆرامیی ڕوه‌و کو ملا؟

ریژین کورد

جه‌ میانه‌و چه‌م په‌نه‌ کۆتیؤیه‌نه‌ جه‌ هونه‌رمه‌ند( تارا جاف)ی سه‌باره‌ت به‌ هورچنیه‌و چه‌نگی ، جه‌ سه‌رچه‌مه‌و گونجیای ده‌نگوو ئا ئامیریه‌ په‌ی گورانیه‌ هۆرامیا و ئه‌گه‌ر ئانه‌ نه‌بو  داخو چ ئامیریؤی موزیکی په‌ی ئا مه‌به‌ستیه ‌به‌ خاس مزانو ؟ په‌رسام. جه‌ جوابه‌نه‌ ماچو: ( من هه‌روه‌خت تاؤام گورانیی هۆرامیی پیسه‌ ویشا ؤاچووؤه‌،  ئا وه‌خت نیازم  به‌ هیچ ئامیریؤی مووزیکی نیا).

هه‌ر ئی وه‌ڵامیه‌ چند په‌رسیؤته‌رش لاؤه‌ درووس که‌ردا. دیارا جه‌ بنه‌ڕه‌ته‌نه‌ خاسیه‌ته‌کی گورانیه‌ هۆرامیا په‌یوه‌ندییؤی پته‌ؤشا چه‌نی ڕیشه‌و فه‌رهه‌نگی په‌یوه‌ست به‌ که‌سایه‌تی خه‌ڵکوو هۆرامانیۆ هه‌ن، به‌ جوریؤ گورانیی هۆرامیی تاؤانشا نوینه‌رایه‌تی فه‌رهه‌نگیؤی که‌را که‌ چه‌نه‌ش سه‌رچه‌مه‌ش گرته‌ن. چوون ؤینمی که‌ زیاته‌ر جه‌ چند سه‌د ساڵیؤ چێؤه‌ڵ گورانیی هۆرامیی پیسه‌و ناسنامیؤی په‌ی ئه‌ژناساو لایه‌نه‌کاته‌ری پیسه‌ ئه‌ده‌ب و کولتووری هۆرامی بیینی. خو ئه‌گه‌ر سه‌رنجیؤی گردی جه‌ ڕه‌وشوو تایبه‌تی گورانیه‌ هۆرامیا جه‌ ؤیه‌رده‌نه‌ ده‌یمی، چند گۆره‌ هونه‌رمه‌ندیؤ پیسه‌ عوسمان که‌یمنه‌یی ؤینمیؤه‌، پۆچی تازه‌ جه‌ هه‌ر وه‌خت و یاگیؤه‌نه‌ بو و به‌ هه‌ر هۆکاریؤۆ بو گورانیی هۆرامیی به‌ باڵا ئاستیؤ یاؤان که‌ مشیو پیسه‌ شاکاریؤی هونه‌ری جه‌ تاریخ و ئه‌ده‌بیات و کولتووروو هۆرامانیه‌نه‌ نامیش به‌رمی. دیارا تا ؤه‌ڵی ڕاپه‌ڕینه‌که‌و 1991 و خه‌ڵکوو کوردستانی، گورانیی هۆرامیی چا ستایله‌ قه‌دیمییه‌و ویشانه‌ به‌ر نه‌شیی بینی که‌ ؤه‌ڵته‌ر جه‌ لاو ماموستاکاؤه‌ په‌یڕه‌و کریا بی، وه‌لی دماو ساڵانیؤ بی ده‌نگی و که‌نار گیری گورانیه‌ هۆرامیا، چند گورانی ؤاچیؤی هۆرامی فره‌ به‌ یه‌ؤاشی کۆتی ؤیروو ئانه‌ی که‌ جاریؤته‌ر و به‌ شیؤازیؤته‌ر گورانیی هۆرامیی ؤزاؤه‌ دلی گورانیه‌ کوردیه‌کا، چوون تا ئی ده‌یه‌و دماییه‌ گورانیه‌ هۆرامیه‌کی چه‌نی مووزیکی نه‌ؤاچیینی، به‌ڵکوو گرد په‌شتیؤانییؤوو میلودیه‌کا جه‌ ڕاو حه‌نجه‌ره‌ی و چه‌پڵه‌ کؤای گورانی ؤاچه‌که‌یۆ کریی و هه‌ر چی ڕاؤه‌ ته‌ماموو ئیحساسه‌ ده‌روونیه‌کا گوزارش کریینی. به‌ جوریؤته‌ر تاومی ؤاچمی هه‌ر ئینه‌یچه‌ بیه‌ن به‌ مایه‌وجه‌ قاڵب داییؤی ته‌مام و په‌ڕاوپه‌ڕوو ئا ستایلیه‌ که‌ هونه‌رمه‌نده‌کی ئا وه‌خته‌ی کارشا چه‌نه‌ که‌رده‌ن.

به‌ هه‌ر حاڵ مشوم ئا راسیچه‌ سه‌باره‌ت به‌ گورانی ؤاچه‌کا سه‌ر ده‌موو ئاروی درکنمی، که‌ سه‌رباروو که‌م و کوڕیه‌کا تاؤانشا مووزیک بارانه‌ دلی گورانیه‌ هۆرامیا و چه‌نی میلودیه‌ هۆرامیه‌کا ئامیته‌ش که‌را. ئیسه‌ په‌رسیاره‌‌کی‌ ئینا چانه‌ که‌ ئایا تا چ ئه‌ندازیؤ تاؤانشا جه‌ ماؤه‌و زیاته‌ر جه‌ 16 ساڵا ؤیه‌رده‌یه‌نه‌ شاکاریؤته‌ر جه‌ گورانی ومووزیکی هۆرامی ؤزا سه‌روو گه‌نجوو هونه‌روو گورانی ؤاته‌ی؟

هه‌ر پاسه‌ که‌ گورانیی هۆرامیی هیزی به‌ حه‌قیقه‌تیؤی گۆره‌ یاؤێنی، ئه‌شیێ تا ئیسه‌ سه‌رهورداییؤته‌ر جه‌ حه‌قیقه‌تیؤی چانه‌ی گۆره‌ته‌ر نیشانه‌ دریا بیێ. که‌چی به‌ داخۆ تاومی ؤاچمی که‌ تا به‌ ئارو نه‌تاؤانما وه‌ڵامیؤی ئیجابیانه‌ جه‌ ئاستیؤی پیؤیسته‌نه‌ سه‌باره‌ت پا په‌رسی ده‌یمێ.

موزیسیه‌نی خاوه‌ن ئه‌زموونوو کوردی(ئه‌نوه‌ر قه‌ره‌داخی) که‌ به‌ عیشقوو میلودیه‌ هۆرامیه‌کاؤه‌ کار که‌رو سه‌باره‌ت به‌ ڕه‌وشوو ئارو گورانیی هۆرامیی ماچو: ( ئارو گورانیه‌ی هۆرامیه‌ پیسه‌‌ وارده‌و ساندؤیجیؤیش په‌نه‌ ئامان، هه‌رکه‌س هورزو گورانییؤه‌ی هۆرامیه‌ ماچو و دماته‌ر هیچ چیؤیؤ دمای ویش نمازو جیا، گیره‌ هه‌ر په‌ی ئا چند ده‌قیقه‌یه‌ که‌ گورانیه‌کی هه‌نه‌ ...)

هه‌رچند ئاماریؤما په‌ی خاسی و خرابی گورانیه‌کا نیا ؤه‌روو ده‌سیه‌نه‌، وه‌لی ئاماژه‌کی پاسه‌ش ؤزا به‌ر که‌ فره‌و ئی گورانیا ئاسایی مرمانا و باقییچشا به‌ خراب و ده‌رد نه‌وه‌ری نامیشا بریو، که‌ تاؤمی به‌ گردی  ئاستیؤی ئاسایی و مام ناوه‌ندییشا په‌ی بنیه‌یمیره‌. چه‌نی  چند نموونیؤی ده‌گمه‌نی چا گورانیا که‌ ئینێ  ئاستیؤی  باڵانه. ئیمه‌ فره‌و جارا گله‌یی جه‌ لایه‌نه‌ ؤه‌رپه‌رسه‌کا که‌رمی، په‌ی گرنگی په‌نه‌ نه‌دای به‌ هونه‌ر و کولتووروو هۆرامانی، به‌ڵام مشیو ئانه‌یچه‌ ؤه‌روو چه‌ماماؤه‌ بو که‌ یو جه‌ هوکاره‌کا بیده‌نگی و ئه‌ؤه‌به‌سته‌ی گورانیی هۆرامی چا قاڵبوو ویشه‌نه‌ هه‌ن. بیه‌و ئا هه‌روڵه‌ فراؤانیه‌ جه‌ ساحه‌و هونه‌ریه‌نه‌ پاسشه‌ که‌رده‌ن که‌ گورانیی هۆرامیی دۆروو ویشه‌نه‌ خولیوؤه‌. ئینه‌یچه‌ بیه‌ن به‌ مایه‌و ئانه‌یه‌‌ که‌ گورانیه‌ی هۆرامیه‌ جه‌ مابه‌ینوو گورانیه‌ کوردیانه به‌ره‌و که‌نار کیشی به‌رو ‌ . ئارو و جه‌ کاتیؤه‌نه‌ که‌ سه‌رده‌موو  به‌ جه‌هانی بیه‌ی ته‌ماموو چیؤه‌کا سه‌ره‌ش هور دان و به‌ چه‌می ویما ؤینمی که‌  هونه‌رمه‌نده‌کی دنیای جه‌ هۆڵوو به‌ جه‌هانی که‌رده‌ی هۆنه‌ره‌که‌یشانی،  به‌ داخۆ ‌ هونه‌رمه‌نده‌کی ئیمه‌ خه‌ریکینی گورانیی هۆرامیی به‌را دلی باره‌کا و پیسه‌ گورانییؤه‌ی  بازاریه‌ش په‌نه‌ که‌را و په‌ی وی به‌ر ؤسته‌ی ومارامانیؤی شه‌خسی به‌ کارش مارا.

2008-01-14‌